17 sierpnia 2023 roku weszło w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii. Zastąpiło ono dyrektywę 2006/66/WE, regulującą branżę przez poprzednie siedemnaście lat. Nowe przepisy wprowadzają cyfrowy paszport baterii, minimalne wymagania dotyczące zawartości materiałów z recyklingu oraz wzmocnioną rozszerzoną odpowiedzialność producenta. Część regulacji obowiązuje już teraz, natomiast pozostałe wchodzą w życie sukcesywnie, zgodnie z harmonogramem określonym w aktach delegowanych Komisji Europejskiej. Poniższy tekst precyzuje, które obowiązki dotyczą konkretnych podmiotów w polskim łańcuchu dostaw oraz jakie działania należy podjąć na obecnym etapie.
Rozporządzenie zamiast dyrektywy: dlaczego ta różnica ma znaczenie
Dyrektywa wymaga implementacji do prawa krajowego. Państwo członkowskie musi uchwalić ustawę wdrożeniową, a jej treść potrafi różnić się między poszczególnymi krajami w granicach dozwolonych przez przepisy unijne. Przedsiębiorcy do tej pory śledzili polskie prawo i czekali na jego lokalną adaptację. Rozporządzenie działa w odmienny sposób, ponieważ jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich bez konieczności powielania go w ustawach. Firmy nie mogą czekać na ruchy polskiego parlamentu, gdyż rozporządzenie obowiązuje je bezpośrednio od daty wejścia w życie. Jego zakres podmiotowy jest precyzyjnie zdefiniowany. Wprowadzającym w rozumieniu nowych przepisów staje się każdy podmiot udostępniający po raz pierwszy baterię na rynku unijnym pod własną marką, importujący akumulatory z kraju trzeciego lub sprzedający je przez internet bezpośrednio konsumentom z siedzibą poza UE. Dystrybutor oferujący sprzęt pod marką obcego producenta bez bezpośredniego importu nie nabywa statusu wprowadzającego. Z kolei warsztat wymieniający uszkodzone urządzenie to wytwórca odpadów niebezpiecznych podlegający krajowym przepisom o odpadach, a nie unijnej definicji wprowadzającego. Każde przedsiębiorstwo w łańcuchu dostaw musi samodzielnie ustalić swoją przynależność do odpowiedniej kategorii, ponieważ determinuje to zakres nałożonych obowiązków finansowych i administracyjnych.
Cyfrowy paszport baterii: co zawiera i kiedy obowiązuje
Cyfrowy paszport baterii to elektroniczny dokument przypisany do konkretnego egzemplarza, agregujący dane o składzie chemicznym, zawartości materiałów z recyklingu, śladzie węglowym cyklu życia oraz informacje o możliwości naprawy i demontażu. Rozwiązanie to ułatwia audytowanie całego łańcucha wartości, od surowca po recykling, przez organy nadzoru, dystrybutorów i nabywców. W przypadku akumulatorów trakcyjnych do pojazdów elektrycznych oraz baterii przemysłowych powyżej 2 kWh paszport cyfrowy staje się bezwzględnie wymagany od 18 lutego 2027 roku. Termin wdrożenia tego dokumentu dla modeli SLI, czyli standardowych, samochodowych akumulatorów kwasowo-ołowiowych, określają akty delegowane Komisji Europejskiej, których status należy na bieżąco weryfikować w oficjalnych źródłach unijnych. Obowiązek wygenerowania paszportu spoczywa na producencie lub importerze wprowadzającym dany sprzęt do obrotu. Dystrybutor i punkt skupu na etapie odsprzedaży weryfikują jego istnienie i przekazują go dalej. Brak cyfrowego certyfikatu po przekroczeniu daty granicznej skutkuje całkowitą niemożnością legalnego udostępnienia towaru na rynku.
85% ołowiu z recyklingu od 2030 roku: co to oznacza dla rynku
Od 2030 roku co najmniej 85% ołowiu w nowych akumulatorach SLI dopuszczanych na unijny rynek musi pochodzić z odzysku materiałowego. Obowiązek ten dotyczy producentów i importerów, pomijając serwisy oraz punkty skupu surowców. Praktyczne konsekwencje tego wymogu mocno przełożą się jednak na krajowy rynek przetwórstwa. Europejscy producenci oraz ich importerzy zostaną zmuszeni do restrykcyjnego udokumentowania łańcucha dostaw ołowiu wtórnego, potwierdzając jego pochodzenie z certyfikowanych instalacji. Punkty skupu przekazujące zużyte ogniwa do hut odzysku ołowiu zyskują na znaczeniu biznesowym i stają się bazą całego systemu. Kruszec wtórny opuszczający zakłady recyklingowe i trafiający do fabryk akumulatorów będzie wymagał rygorystycznej dokumentacji umożliwiającej wykazanie narzuconej prawnie zawartości surowca. W przypadku firm importujących sprzęt spoza obszaru Unii Europejskiej zrealizowanie tego wymogu wymusi często zmianę dotychczasowych dostawców lub pozyskanie audytowanej dokumentacji dowodzącej składu chemicznego i źródła ołowiu użytego podczas odlewania kratek.
EPR: kto finansuje system zbierania i jak to zmienia koszty
Rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR) narzuca na podmiot wprowadzający produkt finansową odpowiedzialność za jego zbiórkę i recykling po zakończeniu cyklu eksploatacyjnego. Rozporządzenie 2023/1542 mocno zaostrza reguły w stosunku do historycznej dyrektywy. Firmy wprowadzające akumulatory na obszar UE finansują system zbiórki poprzez zatwierdzone organizacje odzysku lub budowę własnych, kosztownych struktur EPR. W praktyce sprowadza się to do uiszczania obowiązkowej opłaty produktowej, kalkulowanej na podstawie sztuk oraz tonażu wprowadzonych urządzeń. Stawka ta obciąża całkowity koszt wytworzenia towaru i docelowo wliczana jest w cenę detaliczną opłacaną przez konsumenta. Importerzy unikający do tej pory pełnej rejestracji w charakterze wprowadzającego zderzą się z nowymi kosztami administracyjnymi i karami. Z kolei podmioty współpracujące już z organizacjami odzysku odczują zmianę w postaci rozszerzonego zakresu raportowania i konieczności wypełnienia wyśrubowanych limitów zbiórki.
Co zrobić teraz: praktyczne kroki dla poszczególnych podmiotów
Importerzy sprzętu muszą w pierwszej kolejności zweryfikować swój status rejestracji i przeanalizować narzucone przez rozporządzenie ramy sprawozdawcze. Koniecznym krokiem operacyjnym staje się skonsultowanie planów z przypisaną organizacją odzysku lub doradcą środowiskowym w celu bezbłędnego wdrożenia procedur EPR. Dystrybutorzy stają przed obowiązkiem ustalenia, czy ich forma działania pokrywa się z rygorystyczną definicją wprowadzającego. Bezpośredni import zza granicy lub brandowanie obcych ogniw własnym logotypem nakłada na nich obowiązki prawne identyczne z tradycyjnym importerem. Warsztaty mechaniczne oraz punkty skupu akumulatorów operują z kolei w reżimie krajowej ustawy o odpadach i ewidencji w systemie BDO. Dla tych podmiotów fundamentem bezpiecznej pracy pozostaje bieżące monitorowanie nowelizacji polskiego prawa, wymuszanych unijnymi wytycznymi w zakresie skali zbieranych odpadów. Daty wejścia w życie przepisów uszczegóławiających paszporty cyfrowe czy deklaracje śladu węglowego ulegają systematycznej aktualizacji w aktach delegowanych. Budowanie długofalowej strategii i podejmowanie decyzji inwestycyjnych opartych na prawie unijnym wymaga każdorazowej weryfikacji bieżącego orzecznictwa publikowanego w Dzienniku Urzędowym UE.
